Bogaty asortyment oferowanych okien – drewniane, zPVC i aluminiowe, mnogość producentów, sugestywne reklamy, atrakcyjneoferty i możliwość odpisania okien z podatku a także chęć poprawieniasobie warunków mieszkaniowych sprawiły, że w Polsce zapanowała moda nawymianę starych okien na nowe. Niestety, niejednokrotnie pozainwestowaniu niemałych pieniędzy w nowe okna, okazuje się, że niespełniają one naszych oczekiwań. Okna są „zimne”, w mieszkaniu jestduszno i wilgotno, po szybach leje się woda a na ścianach pojawiają sięzawilgocenia i pleśnie. Stare okna były być może nieszczelne i na zimętrzeba je było utykać watą czy specjalnie kupowanymi uszczelkami, z ramłuszczyła się farba i trudno je było domknąć. Nie było jednak takgroźnych zjawisk jak: roszenie wilgoci na szybach, zawilgocenia ścian irozwój grzybów pleśniowych. Nabywca okien staje przed problemem nie dorozwiązania, zamiast lepiej ma gorzej. Z deszczu pod rynnę. Skąd się tobierze. Współczesne okna są bardzo szczelne i w wielu przypadkach poich wbudowaniu następuje ograniczenie wymiany powietrza wpomieszczeniach lub ta wymiana ustaje całkowicie, co m.in. powodujewzrost zawilgoceń. By temu zaradzić stosowane są różne sposobyrozszczelniania okien; od wycinania uszczelek, stosowania uszczelekperforowanych, karbowanych, aż po metody najnowocześniejsze jakmontowanie w oknach elementów stałego nawiewu tj. nawiewników –zalecane jest też częste wietrzenie. Niejednokrotnie wpływa to nawyeliminowanie opisanych powyżej niedogodności i warunki użytkowaniapoprawiają się.
Zdarzasię jednak często, że zawilgocenia ościeży, nadproży, rozwój grzybówpleśniowych, czy odczuwalne zimno w pomieszczeniach powstają wwarunkach normalnej eksploatacji obiektu, pomimo częstego wietrzenia isprawnego ogrzewania. Opisywane zjawiska występować mogą również wbudynkach nowych, współczesne technologie preferują budynki ohermetycznej szczelnej obudowie a w okresie początkowym nagromadzonajest w nich duża ilość wilgoci technologicznej. Przyczyną tychniekorzystnych i bardzo szkodliwych dla trwałości budynku zjawisk jestnajczęściej nieprawidłowy montaż. Przy wymianie okien na nowe zapominasię o konieczności docieplenia węgarków, nadproży, właściwych obróbkachblacharskich czy innych czynnościach prawidłowego montażu a także oudrożnieniu wentylacji grawitacyjnej,. Przy złym montażu pozostawia sięmostki termiczne na nieuszczelnionych stykach okien z murem, zdarza sięmontowanie okien w nowych budynkach poza strefą wewnętrznej izolacjitermicznej ścian. Powszechne jest „oszczędne” stosowanie mechanicznychłączników okna z murem, lub nawet brak łączników i osadzanie okienwyłącznie na piankę PU. W nieprawidłowo wykonane (nieszczelne) stykiokien z murem wnika od wewnątrz wilgotne powietrze i wyrasza się w nichwilgoć powodując zawilgocenia murów, od zewnątrz penetruje zimnepowietrze zewnętrzne dodatkowo złącza wychładzając a opadyatmosferyczne pogłębiają zniszczenia.
Izotermapunktu rosy jest „odsłonięta” lub nawet zostaje przesunięta do wewnątrzi przebiega po wewnętrznej powierzchni okna i ścian – w efekciewyroszenia wilgoci występują w warunkach w jakich nie powinny.Niejednokrotnie montuje się okna tak niedbale, że woda opadowaściekająca po szybach i ramach wcieka pod okna co powoduje dodatkowezawilgocenie murów podokiennych. Przy wymianie okien skrzynkowych(szerokie ramy) na jednoramowe (ramy wąskie) w przypadku pozostawienianieocieplonych węgarków izoterma punktu rosy również przesuwa się dowewnątrz i w efekcie grube ściany zabytkowych budynków ulegajązawilgoceniom. W większości przypadków termorenowacja budynków zwielkiej płyty polega wyłącznie na ociepleniu ścian zewnętrznych a owymianie – prawidłowej – okien zapomina się. Montaż okien w Polscepozostawia wiele do życzenia, na ogół prowadzony jest niezgodnie zobowiązującymi zasadami. Wad montażu okien jest bardzo dużo. Wniniejszym artykule przedstawione zostaną właściwe zasady postępowaniaprzy prawidłowym montażu okien. Cały przebieg montażu zostałszczegółowo sfotografowany i opisany. Drukiem wytłuszczonym opisanonajbardziej powszechne nieprawidłowości montażu.
Okna będą wymieniane na nowe okna z PVC. Mur ościeża, nadproże iwęgarki, są w bardzo złym stanie technicznym. Przed zamontowaniemnowych okien należy wyrównać węgarki (skuć wystające cegły), uzupełnićubytki skorodowanych cegieł i starej zaprawy a następnie na węgarkipołożyć nowe szlichty.
Skorodowane warstwy cegły i zaprawy wapiennej, brud i kurz, starymateriał izolacyjny (pakuły) oraz inne zanieczyszczenia zostałyusunięte. Szczególnie dokładnie wymieciono zanieczyszczenia zodsłoniętego progu podokiennego. Następnie wszystkie szczeliny, ubytkii nierówności podłoża wypełnione zostały szybkowiążącą masą tynkarską.Powierzchnie węgarków, podokiennika i ościeży bocznych wyrównanoobrzutką z tynku. Bardzo często przy montażu okien pomija siękonieczność odpowiedniego przygotowania podłoża, pozostawionezanieczyszczenia wpływają negatywnie na szczelność złącza. Skorodowanyi nieusunięty materiał chłonie wilgoć a przez pozostawianeniewypełnione ubytki muru swobodnie przenika zimne powietrze zewnętrzne.
Wstępnie dwa okna dwudzielne zestawione ramami skręcane są wzajemnie -w trzech miejscach - wkrętami. Skręcenie okien zwiększa ich sztywność.Pomiędzy ramami połączonych okien zastosowano uszczelnienie zelastycznej taśmy - gąbki. Na bokach okien, w progu i w nadprożuwywiercone zostały w ramach otwory na śruby przeznaczone do montażuokien w ścianie. Bardzo często przy montażu kilku okien lub np. oknazestawionego z drzwiami balkonowymi pomija się konieczność ichwzajemnego zespolenia. Niezespolone okna rozszczelniają się na stykuram.
Okno zostaje ustawione na drewnianych klockach dystansowych w takisposób aby od spodu okna można było zastosować materiał uszczelniający.Klocki dystansowe zastosowane zostały również w innych miejscach (nabokach) – sposób rozmieszczenia klocków zależy od rodzaju okna isposobu jego otwierania. Okno zostaje dokładnie wypoziomowane iustawione w pionie. Od strony zewnętrznej zostaje usunięta z profilifolia ochronna, później – po uszczelnieniu złącz okna z murem - takiejmożliwości nie będzie. Prawidłowa wielkość i usytuowanie okna względemościeża i węgarków przedstawia rysunek nr 1. Powszechnym wadą jestniedokładne zwymiarowanie okien, które okazują się albo za szerokie (zawysokie) albo za wąskie (za niskie) w stosunku do wymiarów otworu wścianie.
Przy bardzo małych luzach obwodowych, mniejszych niż 10 mm możenastępować wybaczanie ram okien zakleszczających się w ciasnym otworzeokiennym. Luz za duży, przekraczający 30 mm, może z kolei być przyczynąniedostatecznie trwałego utwierdzenia okna w murze.
Śruby wkręcane są przez ramy w wywiercone w ścianie otwory. By nierozepchnąć ramy okna założono pod nią drewniany klocek. Z boków okienzastosowane zostały po trzy śruby. Ich odległość od naroży okna –górnego i dolnego - wynosi ok. 15 cm a rozstaw wzajemny nie przekraczawartości 70 cm. Jest to rozstaw prawidłowy. Do mocowania okienstosowane mogą być również kołki rozporowe tzw. dyble, lub kotwy zblachy, które przedstawia rysunek 2. Wadą montażu jest stosowanie domocowania okien pasków wyciętych z blachy, zwykłych śrub lub nawetgwoździ.
Rysunek z przedstawia mocowanie na dyble rozporowe a rysunek z prawejprzedstawia mocowanie na kotwy z blachy. Wadą montażu jest mocowanieokien na dyble do warstwy wewnętrznej izolacji termicznej.
Mocowanie okien w progu jest bardzo istotne. Okna muszą mieć mocowaniew progu. Tylko zamocowanie okna z każdej strony tj. z boków w nadprożui w progu zapewnia trwałość okna. Rozmieszczenie punktów mocowaniaokien do ościeży przedstawiono na rysunku nr 3. Wadą montażu okien jestpomijanie mocowania w progach i w nadprożach, oraz niewystarczającailość mocowań z boków okien (zamiast trzech łączników stosuje się np.dwa łączniki) rys. 3a. Nieprawidłowo umocowane okno jest podatne nawpływ zmiennych temperatur, obciążeń wiatrem i obciążeńeksploatacyjnych i po pewnych czasie następuje najczęściej trwałewybaczanie ram okien powodujące rozszczelnienia czy zakleszczanie ram itrudności w otwieraniu.
Różnica przekątnych skrzydeł nie powinna być większa niż 3 mm. Dlaszerokich skrzydeł dopuszcza się większą różnicę długości przekątnych,np. 4 do 5 mm czyli tzw. „przekoszenie” skrzydeł. Wadą montażu jestnieprzeprowadzanie regulacji skrzydeł. Innym błędem - popełnianym przyprojektowaniu okien - są bardzo szerokie skrzydła przekraczająceszerokość 130 cm. Tak szerokie skrzydła sprawiają potem kłopoty przyich otwieraniu i zamykaniu, kleszczą się w ramach. Często, niestety„wizja” architekta w postaci wielkich skrzydeł zwycięża zdrowyrozsądek. Znam przypadek, gdzie zaprojektowano okna o szerokościskrzydła 230 cm i wysokości 130 cm.
Zwilżenie wodązapewnia dobrą przyczepność pianki do podłoża, spłukuje m.in. kurz,oraz jest podstawą dobrego rozprężenia się pianki PU. Pianka PU doprawidłowego spęcznienia potrzebuje wilgoci. Bardzo często pianka PUnakładana jest na suche, zapylone podłoże i jej przyczepność do podłożajest zerowa.
Fot 9 ilustruje wtryskiwanie pianki PU. Zastosowana pianka jest dobrejjakości, ponadto pianka wtryskiwana jest specjalnym pistoletem ( nie zrurki). Wtryskiwanie pianki z pistoletu zapewnia dokładne wypełnienieszczelin. Pistolet jest prowadzony równomiernie a rozprężająca siępianka wypływa ze szczeliny. Wadą montażu okien jest oszczędnewtryskiwanie pianki PU. Zdarza się często, że pianka w ogóle nie jestwtryskiwana. Izolacyjność termiczna nieuszczelnionego złącza jest wtedybardzo niska. W złącza takie wnika od wewnątrz wilgotne powietrze iwyrasza się, od zewnątrz wwiewane jest zimne powietrze zewnętrzne iopady deszczu. Nie każdy rodzaj pianki PU nadaje się do uszczelnianiaokien. Nie istnieją również tzw. pianki montażowe zastępujące w pojęciuniektórych ekip montażowych mechaniczne mocowanie okien do muru.
Fot 10 ilustruje, że pianka wtryskiwana jest równieżpod ramę okna wzdłuż parapetu. Pianka wtryskiwana jest na oczyszczonepodłoże. Uszczelnienie materiałem izolacji termicznej od dołu oknapowinno być wykonywane zawsze.
Donajbardziej poważnych wad montażowych należy nieuszczelnianie okien odspodu, przez taki nieuszczelniony styk niejednokrotnie wcieka wodaopadowa i wwiewane jest zimne powietrze. Wadą jest też zbyt oszczędnenakładanie pianki.
Fot 11 przedstawia wtryskiwanie pianki PU od strony zewnętrznej, również w nadproże.Nafot 12 widoczna jest pianka od strony zewnętrznej, szerokość szczelinywynosi ok. 20 mm czyli tyle ile trzeba. Pianka PU wtryskiwana jest nacałą szerokość ramy – jest drugiej strony, rysunek 4.Poważną wadą jest nieuszczelnianie zewnętrznych styków okien z murem.
Rys. 4. Rys. przedstawia prawidłowy sposób wtryskiwania pianki PU wszczelinę pomiędzy ramą okna a ościeżem i węgarkiem. Zamiast pianki PUmożna stosować inne materiały uszczelniające (wełna mineralna, włóknoszklane i materiały najnowocześniejsze jak specjalne rozprężne gąbki.Sposoby uszczelnienia okien przy zastosowaniu innych materiałówuszczelniających w różnych rodzajach ścian ilustrują poglądowe rysunkinr 5, 6, 7 i 8.Rys. 5 Uszczelnienie okna drewnianego w ścianie z węgarkiem (materiałyuszczelniające ILLBRUCK). Rys. 6 Uszczelnienie okna aluminiowego wścianie bez węgarka (materiały uszczelniające ILLBRUCK).
Fot 14 przedstawia fazę wycinania nożem nadmiaruzestalonej pianki PU. Powierzchnia pianki po wycięciu przesmarowanazostała płynnym silikonem w celu zaklejenia otwartych porów. Pianka niemoże być wydłubywana, wyskrobywana czy też wyrywana.
Fot 15 przedstawia jak powinna prawidłowo wyglądać powierzchnia piankiPU po usunięciu jej nadmiaru. Powierzchnia obciętej pianki jest równa,pianka wypełnia dokładnie szczelinę pomiędzy ramą okna a ościeżem nacałej szerokości ramy.
Fot 16 przedstawia wycinanie pianki PU spod okna wzdłuż parapetu.
Rys 8 Uszczelnienie okna przy zastosowaniu pianki PU, taśm rozprężnychod zewnątrz i taśmy paroizolacji od wewnątrz. Rys 9. Uszczelnienie oknaprzy zastosowaniu pianki PU i taśm rozprężnych od wewnątrz i odzewnątrz (materiały uszczelniające ILLBRUCK).
Fot przedstawiają uszczelnianie masą szpachlarską styku ramy okna zmurem od wewnątrz fot 17 i od zewnątrz fot 18. Poważnym błędemmontażowym jest pozostawianie z zewnątrz nieuszczelnionych styków ramokien z węgarkami, lub przystawianie okien do węgarków i pozostawianiewąskich szczelin, których później nie można uszczelnić.
Wypełniana jest również szczelina w nadprożu fot 19 i przy parapeciefot 20. Błędem montażowym jest nieuszczelnianie ram okien na styku zparapetami.
Rys. 10 przedstawia prawidłowy sposób wycięcia nadmiaru zestalonejpianki PU i osłonięcie pianki masą szpachlarską. Tak wykonane złączebędzie szczelne na przenikanie powietrza, wody i wilgoci.
Po zakończeniu szpachlowania styków ramy okna z ościeżem i z parapetemusuwana jest folia ochronna - fot 21. Obróbki tynkowe wygładzane sąprzy pomocy zwilżonego wodą pędzla - fot 22. Jedną z ważnych czynnościjest dokładne oczyszczenie zawiasów, okuć, umycie ram okien fot 23. Gdytych czynności nie zrobi się natychmiast to potem zaschnięta na oknachmasa tynkarska jest trudna do usunięcia. Zabrudzone tynkiem zawiasyulegają uszkodzeniom, podobnie uszczelki przylgowe tracą swojąsprężystość. Przy usuwaniu zaschniętej masy tynkarskiej z profili PVCulegają one zarysowaniom. Ponadto zabrudzone okna nie wyglądają zbytestetycznie.
Fot. 24. Przy montażu okien pozostawiono stare parapety zewnętrzne zblachy cynkowej, są one w dobrym stanie. Jest to rozwiązaniedopuszczalne (w zasadzie parapet zewnętrzny powinien być podsunięty podramę okna – można to zrobić przez przycięcie wystającej blachyparapetu). Przy wymianie parapetów zewnętrznych na nowe zostaną onepodsunięte pod ramę – jest taka możliwość. Parapet przymocowany zostałdo zewnętrznej krawędzi ramy okna wkrętami ze stali odpornej na korozjęw rozstawie około 15 cm. Pomiędzy styk parapetu na ramę okna nałożonyzostał pasek silikonu. Wadą montażu jest mocowanie parapetów nitamizrywalnymi, lub też wkrętami (nitami) w rozstawie przekraczającym 20cm. Często zdarza się zasłanianie zakładanymi parapetami otworówwypływowych.
Po zamocowaniu parapetu w styk zostaje nałożony silikon dobrej jakości.(fot 25 i 26). Wadą montażu jest nieuszczelnianie styku parapetów zramami okien, pozostawianie szczelin przez które pod okna wpływa woda zopadów deszczu. Wadą jest również stosowanie nieodpowiednich silikonów,które nieprzylegają do ram okien z PVC.
Fot 27 przedstawia jak powinien wyglądać styk zewnętrznego parapetublaszanego z ramą okna. Jest to rozwiązanie dopuszczalne aleniezalecane. Właściwy sposób osadzenia okna w progu i zamontowaniaparapetu zewnętrznego ilustruje rys. 10.
Rys 11 Przykład prawidłowego osadzenia iuszczelnienia okna w progu ilustrujący sposób zamocowania parapetuzewnętrznego. Parapety zewnętrzne okien z PVC powinny być podsuwane podramy okien.
Niniejszy przegląd możestanowić przykład dla inwestorów, inspektorów nadzoru i przedewszystkim dla indywidualnych nabywców okien do sprawdzenia czy oknaktóre mają w swoim mieszkaniu zostały prawidłowo zamontowane. Zasadymontażu okien, przy zastosowaniu innych materiałów uszczelniającychzaprezentowane będą w oddzielnym artykule gdyż jest to zagadnieniebardzo obszerne. Przedstawione zostaną również, na przykładziebudownictwa niemieckiego z terenów byłego NRD, zasady montażu okien wbudownictwie wielkopłytowym, poddawanym termorenowacji.
Większość nieprawidłowo zamontowanych okien wymaga ich ponownego montażu, naprawy a nawet wymiany całych okien.
Jerzy Płoński ITB[email protected]
